مجله برنامه ریزی و طراحی شهری

مجله برنامه ریزی و طراحی شهری

برنامه‌ریزی ارتقای شاخص‌های کیفیت زندگی شهر خواف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 گروه جغرافیایی سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
چکیده
کیفیت زندگی به دلیل تأثیر مستقیم آن بر رفاه و رضایت شهروندان، به یکی از مسائل مهم در برنامه‌ریزی شهری تبدیل‌شده است. پژوهش حاضر باهدف بررسی و ارتقای شاخص‌های کیفیت زندگی در شهر مرزی خواف انجام‌شده است. در این راستا، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و با استفاده از ابزار پرسش‌نامه و اسناد در دسترس، به جمع‌آوری داده‌های موردنیاز پرداخته است. جامعه آماری این تحقیق را خبرگان و متخصصان محلی تشکیل داده‌اند که نظرات آن‌ها به‌منظور شناسایی و ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی مورداستفاده قرار گرفت. در مرحله بعد، با استفاده از مدل SWOT، نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای مرتبط باکیفیت زندگی در شهر خواف شناسایی و تحلیل شدند. سپس از مدل QSPM برای وزن دهی به شاخص‌ها و اولویت‌بندی راهبردها بهره گرفته شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که کیفیت برخی شاخص‌ها در وضعیت مطلوبی قرار دارد؛ به‌عنوان‌مثال، کیفیت هوا یکی از نقاط قوت شهر محسوب می‌شود. در مقابل، برخی دیگر از شاخص‌ها مانند کمبود سرانه فضای ورزشی و تفریحی، در وضعیت نامناسبی قرار دارند که می‌تواند بر سلامت و نشاط اجتماعی شهروندان تأثیر منفی بگذارد. درنهایت، با توجه به تحلیل انجام‌شده و در نظر گرفتن فرصت‌ها و تهدیدهای موجود، راهبردهایی به‌منظور بهبود کیفیت زندگی در شهر خواف ارائه شد. این راهبردها بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود، کاهش تهدیدها و تقویت شاخص‌های ضعیف تمرکز دارند. نتایج این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری در راستای ارتقای کیفیت زندگی در شهر خواف مورداستفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Planning for the Enhancement of Quality of Life Indicators in Khaf City

نویسندگان English

Mohammad Ayyami 1
Vahid Kiani 2
Haniye Fatahpoor 1
1 Department of Human Geography, Geographical science faculty, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Department of Political Geography, Faculty of Literature and Humanities, Birjand University, Birjand, Iran
چکیده English

A B S T R A C T
Quality of life, due to its direct impact on the welfare and satisfaction of citizens, has become one of the most important issues in urban planning. The present study was conducted with the aim of investigating and improving the quality of life indicators in the border city of Khaf. In this regard, the study employed a descriptive-analytical research method, utilizing a questionnaire instrument and available documents to collect the required data. The statistical population of this research consisted of local experts and specialists, whose opinions were used to identify and evaluate quality of life indicators. In the next stage, using the SWOT model, the strengths, weaknesses, opportunities, and threats related to quality of life in Khaf were identified and analyzed. Subsequently, the QSPM model was employed to weight the indicators and prioritize strategies. The findings of the research indicate that the quality of some indicators is in a favorable condition; for instance, air quality is considered one of the strengths of the city. In contrast, some other indicators, such as the shortage of per capita sports and recreational space, are in an unfavorable condition, which can negatively affect the health and social vitality of citizens. Finally, based on the conducted analysis and taking into account the existing opportunities and threats, strategies were proposed to improve the quality of life in Khaf. These strategies focus on leveraging existing capacities, reducing threats, and strengthening weak indicators. The results of this research can serve as a foundation for planning and policymaking aimed at improving the quality of life in Khaf.

کلیدواژه‌ها English

Quality of Life
Khaf
Indicator
SWOT Model
QSPM
  1. ابولی‌فرد، ادریس. (1400). ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی شهری با تأکید بر اصول و معیارهای شهر زیست‌پذیر (موردمطالعه: شهر بوشهر). پایان‌نامه دوره کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری به راهنمایی محمد غلامی، غلامرضا امینی نژاد، دانشگاه پیام‌نور مرکز بوشهر.
  2. ایامی، محمد. (1403). آینده‌پژوهی تحولات فضایی جمعیت کلان‌شهر تهران در افق 1430. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری به راهنمایی سرکار خانم دکتر فرزانه ساسان پور، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران.
  3. اسکوئی ارس، علی و حکیمی، هادی (1400)، سنجش شاخص‌های سرزندگی شهری در سکونتگاه‌های غیررسمی (مطالعه موردی: سیلاب قوشخانه تبریز). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 9 (1)، 163-143.
  4. بندرآباد، علیرضا و احمدی‌نژاد، فرشته (1393). ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی با تأکید بر اصول شهر زیست‌پذیر در منطقه 22 تهران. مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 5 (16)، 74-55.
  5. جاجرمی، کاظم و کلته، ابراهیم (1385). سنجش وضعیت شاخص‌های کیفیت زندگی در شهر از نظر شهروندان مطالعه موردی: گنبد قابوس. مجله توسعه و جغرافیا، 18-5.
  6. حکمت‌نیا، حسن و موسوی، میرنجف. (۱۴۰۰). کاربرد مدل‌های تصمیم‌گیری در برنامه‌ریزی شهری. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  7. خلیلی، سکینه (1391). سنجش کیفیت زندگی در شهر کرمان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری به راهنمایی دکتر محمود غدیری، دانشگاه پیام نور یزد.
  8. رضوانی، محمدرضا و منصوریان، حسین (1386). سنجش کیفیت زندگی: بررسی مفاهیم، شاخص‌ها، مدل‌ها و ارائه مدل پیشنهادی برای نواحی روستایی. فصلنامه روستا و توسعه، 11 (3)، 6-7.
  9. زیاری، کرامت‌الله. (۱۴۰۲). مبانی برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. چاپ بیست و پنجم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  10. سعیدی، امجد. (1392). ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی با رویکرد زیست‌پذیری شهری. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد شهرسازی، گرایش: طراحی و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. به راهنمایی علیرضا بندرآباد، نصیر سلامی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز.
  11. شماعی، علی؛ فرجی ملایی، امین؛ عظیمی، آزاده و هاتفی، مریم (1391). تحلیل نابرابری شاخص‌های کیفیت زندگی در سطح محلات شهر بابلسر. فصلنامه علمی - پژوهشی انجمن جغرافیایی ایران، 10 (33)، 280-253
  12. ضرابی، اصغر؛ رزم‌پوری، علی‌اکبر؛ علیزاده اصل، جبار و نوری، محمد (1393). سنجش و ارزیابی شاخص کیفیت زندگی در شهرهای متوسط اندام (نمونه موردمطالعه: شهر یاسوج). مجله برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، 4 (3)، 36-15.
  13. عنبری، موسی (1388). بررسی تحولات کیفیت زندگی در ایران (1365 تا 1385). مجله توسعه روستایی،1 (2)، 153-154.
  14. غلامی فاردقی، حسین (1390). ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی شهری تربت‌حیدریه. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری به راهنمایی غلامعلی خمر، اکبر کیانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل.
  15. فرجی ملایی، امین؛ زیاری، کرامت اله و عظیمی، آزاده (1390)، تحلیل ابعاد کیفیت زندگی در نواحی شهری ایران. نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 1(2)، صص 16-1.
  16. قربانی، رسول؛ اسکوئی ارس، علی و طهماسبی مقدم، حسین (1401). بررسی رضایت‌مندی از کیفیت زندگی شهری در سکونتگاه‌های غیررسمی (مطالعه موردی: محله یوسف‌آباد تبریز). مجله مهندسی جغرافیایی سرزمین، 6، 817-834.
  17. قربانی، رسول؛ اسکوئی ارس، علی و روستایی، شهریور. (1403). سنجش و ارزیابی کیفیت زندگی شهری و رضایتمندی از آن در سکونتگاه‌های غیررسمی شمال تبریز (مطالعه موردی: محله احمدآبادی). فصلنامه علمی نگرش‌های نو در جغرافیایی انسانی، 16 (2)، 153-126.
  18. فلاحی‌زاده، لیلا. (1395). تحلیل شاخص‌های کیفیت زندگی شهری در بندرعباس. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی ناهید سجادیان، مرتضی نعمتی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز.
  19. لطفی، صدیقه. (1388). مفهوم کیفیت زندگی شهری: تعریف، ابعاد و سنجش آن در برنامه‌ریزی شهری. فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیای انسانی، 1 (4)، 73-74.
  20. لطفی، صدیقه. (1388). مفهوم کیفیت زندگی شهری: تعاریف، ابعاد و سنجش آن در برنامه‌ریزی شهری. نشریه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی (جغرافیای انسانی)، 1 (4)، 80-65.
  21. مرادی، محسن. (1393). مقایسه شاخص‌های کیفیت زندگی در محلات شمیران نو و تهران‌پارس غربی. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری به راهنمایی اکبر پرهیزگار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز.
  22. Abolifard, E. (2021). Assessment of urban quality of life indicators with emphasis on livable city principles and criteria (Case study: Bushehr) [Master's thesis, Payame Noor University, Bushehr]. [in Persian]
  23. Anbari, M. (2009). Investigating changes in quality of life in Iran (1986 to 2006). Rural Development Journal, 1(2), 153-154. [in Persian]
  24. Ayami, M. (2024). Futures studies of spatial population changes in Tehran metropolis in the horizon of 2051 [Master's thesis, Kharazmi University, Tehran]. [in Persian]
  25. Bandarabad, A., & Ahmadi Nejad, F. (2014). Evaluating quality of life indicators with emphasis on livable city principles in District 22 of Tehran. Urban Research and Planning Journal, 5(16), 55-74. [in Persian]
  26. Eskouei Ars, A., & Hakimi, H. (2021). Measuring urban vitality indicators in informal settlements (Case study: Silab Ghoshkhaneh, Tabriz). Urban Planning Geography Research, 9(1), 143-163. [in Persian]
  27. Fallahizadeh, L. (2016). Analysis of urban quality of life indicators in Bandar Abbas [Master's thesis, Shahid Chamran University of Ahvaz]. [in Persian]
  28. Faraji Mollaei, A., Ziari, K., & Azimi, A. (2011). Analysis of quality of life dimensions in urban areas of Iran. Urban Research and Planning Journal, 1(2), 1-16. [in Persian]
  29. Gholami Fardaghi, H. (2011). Assessment of urban quality of life indicators in Torbat-e Heydarieh [Master's thesis, University of Zabol]. [in Persian]
  30. Ghorbani, R., Eskouei Ars, A., & Rostaei, S. (2024). Measuring and evaluating urban quality of life and satisfaction in informal settlements of northern Tabriz (Case study: Ahmadabadi neighborhood). Scientific Quarterly of New Attitudes in Human Geography, 16(2), 126-153. [in Persian]
  31. Ghorbani, R., Eskouei Ars, A., & Tahmasbi Moghaddam, H. (2022). Investigating satisfaction with urban quality of life in informal settlements (Case study: Yousefabad neighborhood, Tabriz). Geographical Engineering of the Land Journal, 6, 817-834. [in Persian]
  32. Hekmatnia, H., & Mousavi, M. (2021). Application of decision-making models in urban planning. SAMT. [in Persian]
  33. Jajarmi, K., & Kolateh, E. (2006). Assessing the status of quality of life indicators in the city from the perspective of citizens: Case study of Gonbad-e Qabus. Development and Geography Journal, 5-18. [in Persian]
  34. Khalili, S. (2012). Measuring quality of life in Kerman city [Master's thesis, Payame Noor University, Yazd]. [in Persian]
  35. Lotfi, S. (2009a). The concept of urban quality of life: Definition, dimensions, and its measurement in urban planning. Scientific-Research Quarterly of Human Geography, 1(4), 73-74. [in Persian]
  36. Lotfi, S. (2009b). The concept of urban quality of life: Definitions, dimensions, and its measurement in urban planning. New Attitudes in Human Geography (Human Geography), 1(4), 65-80. [in Persian]
  37. Moradi, M. (2014). Comparison of quality of life indicators in Shamiran Nou and West Tehranpars neighborhoods [Master's thesis, Islamic Azad University, Central Tehran Branch]. [in Persian]
  38. Rezvani, M. R., & Mansourian, H. (2007). Measuring quality of life: Review of concepts, indicators, models, and presenting a proposed model for rural areas. Rural and Development Quarterly, 11(3), 6-7. [in Persian]
  39. Saeedi, A. (2013). Assessment of quality of life indicators with an urban livability approach [Master's thesis, Islamic Azad University, Central Tehran Branch]. [in Persian]
  40. Shamaee, A., Faraji Mollaei, A., Azimi, A., & Hatefi, M. (2012). Analysis of inequality in quality of life indicators in the neighborhoods of Babolsar. Scientific-Research Quarterly of the Geographical Society of Iran, 10(33), 253-280. [in Persian]
  41. Simon, H. A. (1996). The Sciences of the Artificial (3rd ed.). Cambridge, MA: MIT Press.
  42. Zarrabi, A., Razmpouri, A. A., Alizadeh Asl, J., & Nouri, M. (2014). Measuring and evaluating quality of life indicators in medium-sized cities (Case study: Yasuj). Spatial Planning (Geography) Journal, 4(3), 15-36. [in Persian]
  43. Ziari, K. (2023). Foundations of urban and regional planning (25th ed.). University of Tehran Press. [in Persian]