مجله برنامه ریزی و طراحی شهری

مجله برنامه ریزی و طراحی شهری

تحلیل عدالت فضایی محلات شهر مرودشت در دسترسی به خدمات شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مسعود احمدی 1
بهنام مغانی رحیمی 1
احمد امینی 2
1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
2 گروه طراحی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/j94594.2026.230992
چکیده
شهرهای امروزی، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه، با رشد جمعیت و شهرنشینی مستمر مواجه هستند که نیازمند توجه به برقراری عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری است. عدم توزیع مناسب خدمات شهری می‌تواند منجر به نارضایتی شهروندان و افزایش نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی شود. بررسی دسترسی عادلانه به خدمات شهری (مراکز بهداشتی، آموزشی، حمل‌ونقل عمومی، پارک‌ها و فضای سبز) در محلات مختلف شهر مرودشت و شناسایی نابرابری‌های موجود در این زمینه با هدف ارائه راهکارهایی برای بهبود توزیع خدمات شهری و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری شامل کلیه شهروندان شهر مرودشت (166000 نفر) بود که بر اساس فرمول کوکران، حجم نمونه معادل 384 نفر تعیین شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه طراحی‌شده و ابزار SPSSبه کمک روش‌های آماری مانند آزمون خی‌دو و Tukey HSD، تحلیل شدند. نتایج نشان داد که توزیع خدمات شهری در محلات مختلف مرودشت به‌صورت نامتعادلی صورت گرفته است. محلات مرکزی و پرجمعیت‌تر مانند "سایپا" و "مسجد الرسول تا تأمین اجتماعی" بالاترین سطح دسترسی به خدمات را دارند، درحالی‌که محلات حاشیه‌ای مانند "شهربانی تا باغ فرهادی" و "سهل‌آباد و فردوسی" در این زمینه محروم‌تر هستند. بیشترین سهم مربوط به پاسخ‌دهندگانی است که به مراکز آموزشی دسترسی دارند (79.9%)، اما وجود محلاتی با دسترسی ضعیف یا زمان رسیدن بلند نیازمند توجه مدیران شهری است. این نابرابری‌ها نشان‌دهنده ضرورت برنامه‌ریزی دقیق‌تر و عدالت محور برای کاهش شکاف‌های موجود در توزیع خدمات شهری است. مهم‌ترین خواسته‌های شهروندان برای بهبود شهر شامل حوزه‌های عمرانی و اقتصادی بوده، و پیشنهادهای حاضر شامل افزایش سرمایه‌گذاری در محلات محروم، توسعه شبکه حمل‌ونقل عمومی، و احداث مراکز آموزشی و بهداشتی در مناطق حاشیه‌ای است.
کلیدواژه‌ها
عدالت فضایی
دسترسی به خدمات شهری
محلات شهری
توزیع عادلانه
شهر مرودشت
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Spatial Justice in Neighborhoods of Marvdasht City in Access to Urban Services

نویسندگان English

Masoud Ahmadi 1
Behnam Moghani Rahimi 1
Ahmad Amini 2
1 Department of Geography and Urban Planning, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran
2 Department of Urban Design, Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

A B S T R A C T
Contemporary cities, particularly in developing countries, are experiencing continuous population growth and urbanization, which necessitates attention to the establishment of spatial justice in the distribution of urban services. The inappropriate distribution of urban services can lead to citizen dissatisfaction and an increase in social and economic inequalities. This study aims to examine equitable access to urban services (health centers, education, public transportation, parks, and green spaces) across different neighborhoods of Marvdasht city, identify existing inequalities in this regard, and provide solutions for improving the distribution of urban services and enhancing the quality of life of residents. This research is descriptive-analytical in nature. The statistical population included all citizens of Marvdasht city (166,000 people), and based on Cochran's formula, a sample size of 384 individuals was determined. Data were analyzed using a researcher-designed questionnaire and SPSS software, employing statistical methods such as the chi-square test and Tukey HSD. The results indicated that the distribution of urban services across different neighborhoods of Marvdasht has been unbalanced. Central and more populous neighborhoods such as "Saipa" and "Masjed al-Rasoul to Tamin Ejtemaei" have the highest level of access to services, while peripheral neighborhoods such as "Shahrbani to Bagh Farhadi" and "Sehlabad and Ferdowsi" are more deprived in this regard. The largest share belongs to respondents who have access to educational centers (79.9%); however, the existence of neighborhoods with poor access or long travel times requires the attention of urban managers. These inequalities demonstrate the necessity of more precise and justice-oriented planning to reduce existing gaps in the distribution of urban services. The most important demands of citizens for urban improvement pertain to developmental and economic domains, and the present recommendations include increasing investment in deprived neighborhoods, developing the public transportation network, and establishing educational and health centers in peripheral areas.

کلیدواژه‌ها English

Spatial Justice
Access to Urban Services
Urban Neighborhoods
Equitable Distribution
Marvdasht City
  1. احمدی، مسعود و عزیزی، علیرضا (1403). حقوق شهری و قوانین شهری مطالعه موردی شهر مرودشت. اولین همایش حقوق شهری و شهرسازی، اردیبهشت‌ماه 1403.
  2.  احد نژاد، محسن؛ زلفی، علی و نوروزی، محمدجواد (1392). ارزیابی پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در نواحی شهری با رویکرد توسعه پایدار و عدالت اجتماعی با استفاده از مدل‌های TOPSIS و VIKOR. فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 5(2)، 169-183.
  3. امان‌پور، سعید و فدایی جزئی، فهیمه. (1402). سنجش عدالت اجتماعی در ساختار فضایی بندر دیر با تأکید بر کاربری‌های خدماتی. برنامه‌ریزی فضایی، 13(2)، 1-20
  4. حاتمی نژاد، حسین و راستی، عمران. (1385). عدالت اجتماعی و عدالت فضایی؛ بررسی و مقایسه نظریات جان رالز و دیوید هاروی. فصلنامه جغرافیایی سرزمین، 3 (9)، 50-38.
  5. داداش‌پور، هاشم و رستمی، فرامرز. (1390). بررسی و تحلیل نحوه توزیع خدمات عمومی شهری از دیدگاه عدالت فضایی. مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 16، 171-198.
  6. رضایی، شهریار؛ اشکان، آریان و محمدپور، صابر. (1404). تحلیلی بر پراکنش خدمات شهری با تأکید بر رویکرد عدالت فضایی (مطالعه موردی: شهر مشهد). مجله اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 6 (1)، 117-96.
  7. محمدی کاظم‌آبادی، لیلا؛ خانی زاده، محمدعلی و بابایی چله بری، محسن. (1398). تحلیلی بر پراکنش خدمات و جمعیت شهری با تأکید بر عدالت فضایی و برخورداری شهری (مطالعه موردی: شهر ایلام). مجله جغرافیای اجتماعی، 6 (1)، 191-175
  8. نصیری هنده خاله، اسماعیل. (1397) تحلیل نابرابری‌های فضایی توزیع خدمات شهری با رویکرد عدالت فضایی (مطالعه موردی: شهر قزوین). مجله آمایش جغرافیایی فضا، 28(8)، 133-153.
  9. یغفوری، حسین؛ قاسمی، سجاد و قاسمی، نرگس. (1396). بررسی عدالت فضایی در توزیع خدمات، با تأکید بر مدیریت شهری مطالعه موردی: محلات منطقه 19 تهران. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 32 (3)، 128-114.
  10. ملکی، سعید و رضایی اسحاق وندی، ساره. (1401). تحلیل شاخص‌های عدالت اجتماعی و دسترسی به خدمات شهری مطالعه موردی: منطقه یک شهر کرمانشاه. مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری، 9 (4)، 91-75.
  11. عزیزی دانالو، سمانه و مجتبی زاده خانقاهی، حسین. (1399). ارائه مدل توزیع عادلانه خدمات شهری مبتنی بر عدالت اجتماعی (مطالعه موردی: منطقه 11 شهر تهران). فصلنامه شهر پایدار، 4(3)، 75-90.
  12. Ahdnejad, M., Zolfi, A., & Norouzi, M. J. (2013). Evaluation of population distribution and service distribution in urban areas with a sustainable development and social justice approach using TOPSIS and VIKOR models. Journal of New Attitudes in Human Geography, 5(2), 169-183. [in Persian]
  13. Ahmadi, M., & Azizi, A. (2024). Urban law and urban regulations: A case study of Marvdasht City. First Conference on Urban Law and Urban Planning, May 2024. [in Persian]
  14. Alexander, C. (1977). A pattern language: Towns, buildings, construction. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195019193.001.0001
  15. Amanpour, S., & Fadaei Jozee, F. (2023). Measuring social justice in the spatial structure of Bandar Deyr with emphasis on service land uses. Spatial Planning, 13(2), 1-20. [in Persian]
  16. Azizi Danalu, S., & Mojtabazadeh Khanqahi, H. (2020). Presenting a model for equitable distribution of urban services based on social justice (Case study: District 11 of Tehran). Journal of Sustainable City, 4(3), 75-90. [in Persian]
  17. Basu, R., & Ferreira, J. (2021). Planning car-lite neighborhoods: Does bikesharing reduce auto-dependence? Transportation Research Part D: Transport and Environment, 92, 102721. https://doi.org/10.1016/j.trd.2021.102721
  18. Bullard, R. D. (1990). Dumping in Dixie: Race, class, and environmental quality. Westview Press. https://doi.org/10.4324/9780429495274
  19. Cortés, Y. (2021). Spatial accessibility to local public services in an unequal place: An analysis from patterns of residential segregation in the metropolitan area of Santiago, Chile. Sustainability, 13(2), 442. https://doi.org/10.3390/su13020442
  20. Dadashpour, H., & Rostami, F. (2011). Investigation and analysis of the distribution of urban public services from the perspective of spatial justice. Journal of Geography and Regional Development, 16, 171-198. [in Persian]
  21. Delmelle, E., Nilsson, I., & Adu, P. (2021). Poverty suburbanization, job accessibility, and employment outcomes. Social Inclusion, 9(2), 166-181. https://doi.org/10.17645/si.v9i2.3710
  22. Fainstein, S. S. (2010). The just city. Cornell University Press. https://doi.org/10.7591/9780801457311
  23. Galaskiewicz, J., Anderson, K. F., & Thompson-Dyck, K. (2021). Minority-White income inequality across metropolitan areas: The role of racial/ethnic residential segregation and transportation networks. Journal of Urban Affairs, 43(1), 16-39. https://doi.org/10.1080/07352166.2020.1769014
  24. Geurs, K. T., & van Wee, B. (2004). Accessibility evaluation of land-use and transport strategies: Review and research directions. Journal of Transport Geography, 12(2), 127-140. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2003.10.005
  25. Harvey, D. (1973). Social justice and the city. University of Georgia Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt46n9q7
  26. Hataminejad, H., & Rasti, O. (2006). Social justice and spatial justice: A review and comparison of the theories of John Rawls and David Harvey. Quarterly Journal of Geographical Territory, 3(9), 38-50. [in Persian]
  27. Hosseini, A., Farhadi, E., Hussaini, F., Pourahmad, A., & Seraj Akbari, N. (2021). Analysis of spatial (in)equality of urban facilities in Tehran: An integration of spatial accessibility. Springer Nature, 1-30.
  28. Lefebvre, H. (1974). The production of space. Blackwell Publishing. https://doi.org/10.1002/9780470979587
  29. Li, H., Wang, Q., Deng, Z., Shi, W., & Wang, H. (2015). Residential clustering and spatial access to public services in Shanghai. Habitat International, 46, 119-129. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2014.12.001
  30. Maleki, S., & Rezaei Ishaq Vandi, S. (2022). Analysis of social justice indicators and access to urban services: A case study of District 1 of Kermanshah City. Journal of Geography and Urban Space Development, 9(4), 75-91. [in Persian]
  31. Mohammadi Kazemabadi, L., Khanizadeh, M. A., & Babaei Cheleh Bari, M. (2019). An analysis of the distribution of services and urban population with emphasis on spatial justice and urban enjoyment (Case study: Ilam City). Journal of Social Geography, 6(1), 175-191. [in Persian]
  32. Nasiri Handeh Khaleh, E. (2018). Analysis of spatial inequalities in the distribution of urban services with a spatial justice approach (Case study: Qazvin City). Journal of Geographical Space Planning, 28(8), 133-153. [in Persian]
  33. Nazarabadian, M., Razmaramina, M., & Pilehvar, A. A. (2024). Analyzing the impact of equitable urban service distribution on citizen mobility: A spatial justice perspective. International Journal of Human Capital in Urban Management, 9(4), 653-670. https://doi.org/10.22034/IJHCUM.2024.04.07
  34. Nussbaum, M. C. (2011). Creating capabilities: The human development approach. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/harvard.9780674061200
  35. Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/9780674042605
  36. Rezaei, S., Ashkan, A., & Mohammadpour, S. (2025). An analysis of the distribution of urban services with emphasis on the spatial justice approach (Case study: Mashhad City). Journal of Urban Economics and Planning, 6(1), 96-117. [in Persian]
  37. Saroj, S. K., Goli, S., Rana, M. J., & Choudhary, B. K. (2020). Availability, accessibility, and inequalities of water, sanitation, and hygiene (WASH) services in Indian metro cities. Sustainable Cities and Society, 54, 101878. https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101878
  38. Sharma, G., & Patil, G. R. (2021). Urban spatial structure and equity for urban services through the lens of accessibility. Transport Policy, 146, 72-90.
  39. Soja, E. W. (2010). Seeking spatial justice. University of Minnesota Press. https://doi.org/10.5749/minnesota/9780816666676.001.0001
  40. Sun, W., Fu, Y., & Zheng, S. (2016). Local public service provision and spatial inequality in Chinese cities: The role of residential income sorting and land-use conditions. Journal of Regional Science, 57(3), 547-567. https://doi.org/10.1111/jors.12301
  41. Tsou, K. W., Hung, Y. T., & Chang, Y. L. (2005). An accessibility-based integrated measure of relative spatial equity in urban public facilities. Cities, 22(6), 424-435. https://doi.org/10.1016/j.cities.2005.07.004
  42. Wang, D., Cao, X., & Huang, X. (2021). Equity of accessibility to health care services and identification of underserved areas. Chinese Geographical Science, 31(1), 167-180. https://doi.org/10.1007/s11769-021-1187-7
  43. Yaghfouri, H., Ghasemi, S., & Ghasemi, N. (2017). Investigating spatial justice in the distribution of services with emphasis on urban management: A case study of neighborhoods in District 19 of Tehran. Quarterly Journal of Geographical Research, 32(3), 114-128. [in Persian]
  44. Zhao, P., Li, S., & Liu, D. (2020). Unequable spatial accessibility to hospitals in developing megacities: New evidence from Beijing. Health & Place, 65, 102406. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2020.102406
مجله برنامه ریزی و طراحی شهری
دوره 2، شماره 1
بهار 1405
صفحه 21-37