مجله برنامه ریزی و طراحی شهری

مجله برنامه ریزی و طراحی شهری

بازآفرینی پایدار شهری در بافت فرسوده شهر دهدشت با رویکرد نوشهرسازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسین حاتمی نژاد
ناصر نصیریان
فرشید صادقی
گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/j94594.2026.593688.1050
چکیده
بافت‌های فرسوده شهری به دلیل افت کیفیت کالبدی، کاهش کیفیت فضاهای عمومی، ضعف برخی زیرساخت‌های محیطی و کاهش پویایی اجتماعی و اقتصادی، با چالش‌های چندبعدی در مسیر بازآفرینی پایدار مواجه‌اند. رویکرد نوشهرسازی با تأکید بر پیاده‌مداری، کیفیت فضای عمومی، هویت محله‌ای و اقتصاد محلی، چارچوبی برای ارتقای کیفیت محیط و بازآفرینی این بافت‌ها فراهم می‌کند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی ابعاد و شاخص‌های بازآفرینی پایدار در بافت فرسوده مرکزی شهر دهدشت و تدوین راهبردهای متناسب با اصول نوشهرسازی انجام‌شده است. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. شاخص‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای استخراج و با استفاده از تکنیک دلفی بومی‌سازی شدند. جامعه آماری شامل حدود ۱۲ هزار نفر از ساکنان محدوده بود و حجم نمونه ۳۷۲ نفر بر اساس فرمول کوکران تعیین شد. داده‌ها با آزمون t تک نمونه‌ای و تحلیل SWOT بررسی و اطلاعات مکانی تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد میانگین ابعاد اجتماعی، کالبدی، اقتصادی و زیست‌محیطی به ترتیب ۲۶۱۹/2، ۲۴۰۴/2، ۰۹۵۴/2 و ۷۸۹۸/1 است و بعد زیست‌محیطی نامطلوب‌ترین وضعیت را دارد. ضعف کیفیت فضاهای عمومی، معابر پیاده و مبلمان شهری، مشارکت ساکنان و اعتماد نهادی، کسب‌وکارهای خرد و زیرساخت‌های محیط‌زیستی از مهم‌ترین کاستی‌ها بودند. در مقابل، تعاملات همسایگی، تنوع گروه‌های سنی، دسترسی به فعالیت‌های روزمره و نفوذپذیری شبکه معابر ظرفیت‌های موجود را تشکیل می‌دادند. نتایج SWOT نیز غلبه ضعف‌های ساختاری را نشان داد. بر این اساس، راهبردهای بازآفرینی باید بر ارتقای فضای عمومی و شبکه پیاده، تقویت مشارکت و اعتماد نهادی، حمایت از اقتصاد محله‌ای، توسعه زیرساخت‌های محیط‌زیستی و حفاظت از هویت تاریخی و کالبدی بافت متمرکز شوند.
کلیدواژه‌ها
بازآفرینی
پایداری
بافت فرسوده
دهدشت
نوشهرسازی
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluating the Dimensions and Indicators of Sustainable Regeneration in the Deteriorated Central Fabric of Dehdasht City with an Emphasis on New Urbanism Principles

نویسندگان English

Hossein Hataminejad
Naser Nasiryan
Farshid Sadeghi
Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

A B S T R A C T
Deteriorated urban fabrics, due to the decline in physical quality, the reduction of public space quality, the weakness of certain environmental infrastructures, and the decline of social and economic dynamism, face multidimensional challenges on the path toward sustainable regeneration. The New Urbanism approach, with its emphasis on walkability, public space quality, neighborhood identity, and local economy, provides a framework for enhancing environmental quality and regenerating these fabrics. The present study was conducted with the aim of evaluating the dimensions and indicators of sustainable regeneration in the deteriorated central fabric of Dehdasht city and formulating strategies aligned with New Urbanism principles. The research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. Indicators were extracted through library studies and localized using the Delphi technique. The statistical population consisted of approximately 12,000 residents of the study area, and a sample size of 372 individuals was determined based on Cochran's formula. Data were analyzed using the one-sample t-test and SWOT analysis, and spatial information was also analyzed. The findings indicated that the mean values of the social, physical, economic, and environmental dimensions were 2.2619, 2.2404, 2.0954, and 1.7898, respectively, with the environmental dimension exhibiting the most unfavorable condition. The weak quality of public spaces, pedestrian pathways, and urban furniture, insufficient resident participation and institutional trust, underdeveloped small businesses, and inadequate environmental infrastructure were among the most significant deficiencies. In contrast, neighborhood interactions, the diversity of age groups, access to daily activities, and the permeability of the street network constituted the existing capacities. The SWOT results also indicated the predominance of structural weaknesses. Accordingly, regeneration strategies should focus on enhancing public spaces and the pedestrian network, strengthening participation and institutional trust, supporting the local neighborhood economy, developing environmental infrastructure, and preserving the historical and physical identity of the fabric.

کلیدواژه‌ها English

Regeneration
Sustainability
Deteriorated Urban Fabric
Dehdasht
New Urbanism
  1. بیرانوند زاده، مریم: قزلی، سیاوش: سالاری سردری، فرضعلی: سبحانی، نوبخت (1394). تحلیل ساختار فضایی-کالبدی بافت مرکزی شهر خرم آباد. دو فصلنامه پژوهش های منظر شهر، 2 (3)، 100-73.
  2. پوراحمد، احمد؛ کشاورز، مهناز؛ علی‌اکبری، اسماعیل و هادوی، فرامرز. (1396). بازآفرینی پایدار بافت‌های ناکارآمد شهری موردمطالعه: منطقه 10 شهر تهران. فصلنامه آمایش محیط، 37، 194-167.
  3. سبحانی، نوبخت؛ حکمت نیا، حسن؛ فخارتازه یزدی، فرشته و سلمان زاده، سینا. (1402). ارزیابی بافت‌های فرسوده شهری با رویکرد بازآفرینی شهری (مورد شهر میاندوآب). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 55، 139-115
  4. عظیمی آملی، جلال و جمع دار، اکبر. (1395). بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری با تأکید بر الگوی حکمروایی خوب (نمونه نمونه موردی: محله ده ونک، منطقه 3 تهران). جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای، 6(25)، 85-99.
  5. نصیریان، ناصر و صادقی، فرشید (1404). بازآفرینی شهری به‌مثابه بستری برای برندسازی شهری: تحلیلی بر ظرفیت‌های موجود شهر دهدشت. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، 6 (4)، 325-349
  6. مهندسین مشاور داهه. (1362). مطالعات طرح جامع و تفصیلی دهدشت. وزارت مسکن و شهرسازی. اداره کل مسکن و شهرسازی استان کهگیلویه و بویراحمد
  7. مهندسین مشاور نقش‌جهان-پارس. (1382). طرح توسعه و عمران (جامع) دهدشت. سازمان مسکن و شهرسازی استان کهگیلویه و بویراحمد
  8. مهندسین مشاور زیستا. (1401). بازنگری طرح جامع شهر دهدشت. وزارت راه و شهرسازی. اداره کل راه و شهرسازی استان کهگیلویه و بویراحمد.
  9. Allan, M., Rajabifard, A., & Foliente, G. (2023). Urban regeneration and placemaking: A digital twin enhanced performance-based framework for Melbourne's Greenline Project? Australian Planner, 59(4), 247-257.
  10. Allan, M., Rajabifard, A., Chen, B., & Foliente, G. (2025). Utilising urban digital twins for sustainable urban regeneration: Melbourne's Greenline planning and assessment framework. Sustainable Cities and Society, 106661.
  11. Amoah, M., Marful, A. B., Takyi, S. A., Amponsah, O., & Poku-Boansi, M. (2023). Space use in Central Business District of emerging economies: Regulation or rationale? Urban Governance, 3(4), 315-329.
  12. Amoako, C., & Adom-Asamoah, G. (2019). From the seat of a traditional Kingdom to a Garden city: The socio-spatial politics of managing green areas in Kumasi. African Geographical Review, 38(4), 310-325.
  13. Beatley, T. (2012). Green urbanism: Learning from European cities. Island Press.
  14. Beauregard, R. (2007). More than sector theory: Homer Hoyt's contributions to planning knowledge. Journal of Planning History, 6(3), 248-271.
  15. Boyko, C. T., & Cooper, R. (2011). Clarifying and re-conceptualising density. Progress in Planning, 76(1), 1-61.
  16. Burgess, E. W. (2015). The growth of the city: An introduction to a research project. In The city reader (pp. 212-220). Routledge.
  17. Carmona, M. (2021). Public places urban spaces: The dimensions of urban design (3rd ed.). Routledge.
  18. Congress for the New Urbanism. (2000). Charter of the New Urbanism. McGraw-Hill.
  19. Duany, A., & Plater-Zyberk, E. (1994). The neighborhood, the district and the corridor. In The new urbanism: Toward an architecture of community (pp. 17-20).
  20. Elkadi, H. (2020). A participatory model for the regeneration of Australian cities: The case of Geelong. Global Journal of Engineering Sciences, 4(4), 2-8.
  21. Elshater, A. (2012). New Urbanism principles versus urban design dimensions towards behavior performance efficiency in Egyptian neighbourhood unit. Social and Behavioral Sciences, 68, 826-843.
  22. Erbas, A. (2013). Central business district planning and the sustainable urban development process in Istanbul. In The sustainable city VIII (Vol. 2, pp. 169-179). WIT Press.
  23. Gross, D., Dubois, G., Pekel, J. F., Mayaux, P., Holmgren, M., Prins, H. H., Rondinini, C., & Boitani, L. (2013). Monitoring land cover changes in African protected areas in the 21st century. Ecological Informatics, 14, 31-37.
  24. Harris, C. D., & Ullman, E. L. (2014). The nature of cities. In A geography of urban places. https://doi.org/10.4324/9781315105352-1
  25. Hu, J., Chen, J., Li, P., Yan, J., & Wang, H. (2024). Systematic review of socially sustainable and community regeneration: Research traits, focal points, and future trajectories. Buildings, 14(4), 881. https://doi.org/10.3390/buildings14040881
  26. Hu, N., Legara, E. F., Lee, K. K., Hung, G. G., & Monterola, C. (2016). Impacts of land use and amenities on public transport use, urban planning and design. Land Use Policy, 57, 356-367.
  27. Katz, P. (1994). The New Urbanism: Toward an architecture of community. McGraw-Hill.
  28. Opoku, A., & Akotia, J. (2020). Special issue: Urban regeneration for sustainable development. Construction Economics and Building, 20(2). https://doi.org/10.5130/AJCEB.v20i2.7191
  29. Park, Y., Kim, H. W., & Kim, Y. (2020). Reconciling New Urbanist plans: Plan quality evaluation for cities in Florida, US. International Journal of Urban Sciences, 24(4), 462-484.
  30. Roberts, P., Sykes, H., & Granger, R. (2016). Urban regeneration (2nd ed.). Sage Publications.
  31. Säynäjoki, E. S., Inkeri, V., Heinonen, J., & Junnila, S. (2014). How central business district developments facilitate environmental sustainability: A multiple case study in Finland. Cities, 41, 101-113.
  32. Speck, J. (2012). Walkable city: How downtown can save America, one step at a time. Farrar, Straus and Giroux.
  33. Stanislav, A., & Chin, J. T. (2019). Evaluating livability and perceived values of sustainable neighborhood design: New Urbanism and original urban suburbs. Sustainable Cities and Society, 47, 101517.
  34. Sun, Y. (2011). Development and characteristics of Central Business District under the philosophy of health. Procedia Engineering, 21, 258-266.
  35. Trudeau, D. (2013). New urbanism as sustainable development? Geography Compass, 7(6), 435-448.
  36. White, S. S., & Ellis, C. (2007). Sustainability, the environment, and new urbanism: An assessment and agenda for research. Journal of Architectural and Planning Research, 125-142.
  37. Zheng, B., Masrabaye, F., Guiradoumngue, G. M., Zheng, J., & Liu, L. (2021). Progress in research on sustainable urban renewal since 2000: Library and visual analyses. Sustainability, 13(8), 4154.
  38. Zheng, H. W., Shen, G. Q., & Wang, H. (2014). A review of recent studies on sustainable urban renewal. Habitat International, 41, 272-279.
  39. Azimi Amoli, J., & Jamdar, A. (2016). Regeneration of worn-out urban textures with emphasis on the good governance model (Case study: Deh Vanak neighborhood, District 3 of Tehran). Geography and Regional Planning, 6(25), 85-99. [in Persian]
  40. Biranvandzadeh, M., Ghazali, S., Salari Sardari, F., & Sobhani, N. (2015). Analysis of the spatial-physical structure of the central texture of Khorramabad city. Bi-Quarterly Journal of Urban Landscape Research, 2(3), 73-100. [in Persian]
  41. Daheh Consulting Engineers. (1983). Studies of the comprehensive and detailed plan of Dehdasht. Ministry of Housing and Urban Development, General Directorate of Housing and Urban Development of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province. [in Persian]
  42. Naghsh-e-Jahan-Pars Consulting Engineers. (2003). Development and construction (comprehensive) plan of Dehdasht. Housing and Urban Development Organization of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province. [in Persian]
  43. Nasirian, N., & Sadeghi, F. (2025). Urban regeneration as a platform for urban branding: An analysis of the existing capacities of Dehdasht city. Quarterly Journal of Sustainable Urban and Regional Development Studies, 6(4), 325-349. [in Persian]
  44. Pourahmad, A., Keshavarz, M., Aliakbari, E., & Hadavi, F. (2017). Sustainable regeneration of inefficient urban textures; Case study: District 10 of Tehran. Environmental Planning Quarterly, 37, 167-194. [in Persian]
  45. Sobhani, N., Hekmatnia, H., Fakhartazehyazdi, F., & Salmanzadeh, S. (2023). Evaluating worn-out urban textures with an urban regeneration approach (Case study: Miandoab city). Human Geography Research, 55, 115-139. [in Persian]
  46. Zista Consulting Engineers. (2022). Revision of the comprehensive plan of Dehdasht city. Ministry of Roads and Urban Development, General Directorate of Roads and Urban Development of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province. [in Persian]
مجله برنامه ریزی و طراحی شهری
دوره 2، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 43-65