مجله برنامه ریزی و طراحی شهری

مجله برنامه ریزی و طراحی شهری

تدوین شاخص‌های الگوی زیست‌پیاده‌مدار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سهیلا رضایی آدریانی
مسعود تقوایی
گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
دستیابی به پایداری یکی از اهداف اصلی برنامه‌ریزان شهری است که با به‌کارگیری تئوری‌ها و نظریات گوناگون در پی تحقق آن در فضاهای شهری هستند. از جدیدترین نظریات مطرح در برنامه‌ریزی شهری می‌توان به نظریات «زیست‌پذیری» و «پیاده مداری» اشاره کرد. زیست‌پذیری و پیاده مداری مفاهیمی چندبعدی و سلسله‌مراتبی هستند که از ابعاد و شاخص‌های مختلفی تشکیل‌شده‌اند و بسته به هدف سیستم ارزیابی و موقعیت مکانی موردبررسی قابل‌تغییر هستند. در مطالعات انجام‌شده طیف متنوعی از شاخص‌ها برای این نظریات ارائه‌شده است. هدف این مطالعه تلفیق دو نظریه «زیست‌پذیری» و «پیاده مداری» و ارائه شاخص‌های ترکیبی در راستای تدوین یک الگوی توسعه جدید تحت عنوان «الگوی زیست پیاده مدار» است. الگوی نامبرده برای نخستین بار در حوزه مطالعات شهری در مطالعه حاضر معرفی‌شده که نوآوری این پژوهش محسوب می‌شود. پژوهش حاضر ازنظر رویکرد ترکیبی و راهبرد اصلی آن مطالعه‌ای و مورد کاوی است. جهت تدوین شاخص‌های الگوی زیست پیاده مدار، مطالعات انجام‌شده طی دو دهه اخیر در حوزه نظریات زیست‌پذیری و پیاده مداری موردبررسی قرار گرفت و از بین آن‌ها مواردی که در آن به بررسی شاخص‌های این دو نظریه پرداخت بود انتخاب شد. 154 مقاله در حوزه زیست‌پذیری و 133 مقاله در حوزه پیاده مداری به روش نمونه‌گیری هدفمند بررسی شد. بعد از چند مرحله ادغام، تلخیص، حذف و تعدیل شاخص‌ها، شاخص‌های الگوی زیست پیاده مدار در قالب چهار بعد طبیعی و زیست‌محیطی، کالبدی فضایی، اجتماعی فرهنگی و اقتصادی مدیریتی طبقه‌بندی شد، همچنین زیرمجموعه این ابعاد دوازده مؤلفه و 69 شاخص تعریف و تدوین شد.
کلیدواژه‌ها
زیست‌پذیری
پیاده مداری
الگوی زیست پیاده مدار
الگوی توسعه
شاخص
موضوعات

عنوان مقاله English

Developing Indicators for the Walkable-Livable Pattern

نویسندگان English

Sohila Rezaiee Adaryani
Masoud Taghvaei
Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical sciences and Urban planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده English

A B S T R A C T
Achieving sustainability is one of the primary goals of urban planners, who seek to realize it in urban spaces by employing various theories and approaches. Among the most recent theories in urban planning are those of "livability" and "walkability." Livability and walkability are multidimensional and hierarchical concepts composed of various dimensions and indicators that can vary depending on the purpose of the evaluation system and the spatial context under study. In conducted studies, a diverse range of indicators has been proposed for these theories. The aim of this study is to integrate the two theories of "livability" and "walkability" and to present composite indicators in order to develop a new development pattern entitled the "walkable-livable pattern." This pattern is introduced for the first time in the field of urban studies in the present research, which constitutes the innovation of this study. The present research is mixed-methods in approach, and its main strategy is a documentary and case study design. To develop the indicators of the walkable-livable pattern, studies conducted over the past two decades in the fields of livability and walkability theories were examined, and those that addressed the indicators of these two theories were selected. A total of 154 articles in the field of livability and 133 articles in the field of walkability were reviewed using purposive sampling. After several stages of merging, summarizing, eliminating, and modifying the indicators, the indicators of the walkable-livable pattern were classified into four dimensions: natural-environmental, physical-spatial, socio-cultural, and economic-managerial. Furthermore, twelve components and 69 indicators were defined and developed as subcategories of these dimensions.

کلیدواژه‌ها English

Livability
Walkability
Walkable-Livable Pattern
Development Pattern
Indicator
  1. آقاملایی، ریحانه و لک، آزاده. (1397). ساماندهی عرصه پیاده‌راه‌های شهری با رویکرد ارتقا کیفیت محیطی؛ نمونه موردی: محور پیاده‌راه صف. آمایش محیط، 11(40)، 67-90.
  2. پاکزاد، جهانشاه. (1386). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. آرمان‌شهر.
  3. پورمختار، احمد. (1392). بررسی میزان پیاده‌مداری در خیابان چهارباغ اصفهان و تأثیر آن بر تعامل اجتماعی شهروندان. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، (11)، 91-100.
  4. حسینی، علی؛ عباس‌نژاد جلوگیر، محسن؛ اخوان انوری، امیررضا و سجادی، سید علی‌اکبر. (1400). تحلیل شاخص‌های پیاده‌مداری در بخش مرکزی شهرها (مورد مطالعه: پیاده‌راه صف (سپهسالار) و خیابان سی تیر تهران). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 9(2)، 235-259.
  5. حبیبی، سید محسن. (1380). مسیر پیاده گردشگری. فصلنامه هنرهای زیبا، (9)، 43-51.
  6. رسولی، سارا و رحیم‌دخت خرم، سمیرا. (1388). پیاده‌راه به‌مثابه یک فضای شهری مطلوب (مطالعه موردی بازار امام اهواز). ماهنامه بین‌المللی راه و ساختمان، (63)، 69-75.
  7. ساسان‌پور، فرزانه؛ تولایی، سیمین و جعفری اسدآبادی، حمزه. (1393). قابلیت زیست‌پذیری شهرها در راستای توسعه پایدار شهری (مورد مطالعه: کلان‌شهر تهران). جغرافیا، 12(42)، 129-157.
  8. سلیمانی مهرنجانی، محمد؛ تولایی، سیمین؛ رفیعیان، مجتبی؛ زنگانه، احمد و خزائی‌نژاد، فروغ. (1395). زیست‌پذیری شهری: مفهوم، اصول، ابعاد و شاخص‌ها. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 4(1)، 27-50.
  9. شماعی، علی و یوسفی، سعید. (1396). ارزیابی طرح‌های توسعه شهری از دیدگاه شهروندان؛ مطالعه موردی: پیاده‌راه‌سازی خیابان سلمان فارسی اهواز. جغرافیا، 15(53)، 113-132.
  10. قنبری، ابوالفضل؛ هادی، الهام و هادی، الناز. (1399). بررسی تطبیقی پیاده‌راه‌های تربیت و ولیعصر شهر تبریز از منظر مؤلفه‌های پیاده‌مداری. فصلنامه آمایش محیط، 50(13)، 85-110.
  11. کیاسی، شروین و کریمی آذری، امیررضا. (1400). بررسی نقش مؤلفه‌های کالبدی پیاده‌مداری و پایداری اجتماعی در فضاهای شهری (نمونه موردی: میدان شهرداری رشت). مطالعات محیطی هفت حصار، 9(36)، 135-146.
  12. یان‌گل. (1394). شهر انسانی (علی غفاری و لیلا غفاری، مترجمان). انتشارات مؤسسه علم معمار.
  13. Aghamalaei, R., & Lak, A. (2018). Organizing urban pedestrian areas with an approach to improving environmental quality; Case study: Saf pedestrian axis. Environmental Planning, 11(40), 67-90. [in Persian]
  14. Ahmed, N. O., El-Halafawy, A. M., & Amin, A. M. (2019). A critical review of urban livability. European Journal of Sustainable Development, 8, 165.
  15. Ahvenniemi, H., Huovila, A., Pinto-Seppä, I., & Airaksinen, M. (2017). What are the differences between sustainable and smart cities? Cities, 60, 234-245. https://doi.org/10.1016/j.cities.2016.09.009
  16. Andrews, C. J. (2001). Analyzing quality-of-place. Environment and Planning B: Planning and Design, 28(2), 201-217. https://doi.org/10.1068/b2714
  17. Beames, A., Broekx, S., Schneidewind, U., Landuyt, D., van der Meulen, M., Heijungs, R., & Seuntjens, P. (2018). Amenity proximity analysis for sustainable brownfield redevelopment planning. Landscape and Urban Planning, 171, 68-79.
  18. Champion, A. G. (2012). Migration and population mobility. In S. J. Smith (Ed.), International encyclopedia of housing and home.
  19. Chen, T. T., Hui, E. C. M., Lang, W., & Tao, L. (2016). People, recreational facility and physical activity: New-type urbanization planning for the healthy communities in China. Habitat International, 58, 12-22.
  20. Florida, R., Mellander, C., & Rentfow, P. J. (2010). The happiness of cities (Working Paper Series: Martin Prosperity Research), 1-37.
  21. Fu, B., Yu, D., & Zhang, Y. (2019). The livable urban landscape: GIS and remote sensing extracted land use assessment for urban livability in Changchun Proper, China. Land Use Policy, 87, 104048. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104048
  22. Gehl, J. (2014). Human city (A. Ghaffari & L. Ghaffari, Trans.). Institute of Architect Science. [in Persian]
  23. Gehl, J., & Svarre, B. (2013). How to study public life. Island Press. https://doi.org/10.5822/978-1-61091-525-0
  24. Ghanbari, A., Hadi, E., & Hadi, N. (2020). Comparative study of Tarbiat and Valiasr pedestrian ways in Tabriz from the perspective of walkability components. Environmental Planning Quarterly, 50(13), 85-110. [in Persian]
  25. Gilderbloom, J. I., Riggs, W. W., & Meares, W. L. (2015). Does walkability matter? An examination of walkability's impact on housing values, foreclosures and crime. Cities, 42, 13-24. https://doi.org/10.1016/j.cities.2014.08.001
  26. Habibi, S. M. (2001). Tourism pedestrian path. Fine Arts Quarterly, 9, 43-51. [in Persian]
  27. Hosseini, A., Abbasnejad Jelogir, M., Akhavan Anvari, A., & Sajjadi, S. A. A. (2021). Analysis of walkability indicators in the central part of cities (Case study: Saf (Sepahsalar) pedestrian way and Si-Tir Street, Tehran). Urban Planning Geography Research, 9(2), 235-259. [in Persian]
  28. Istrate, A. (2022). Problematizing urban livability in non-Western contexts. https://doi.org/10.1007/978-3-030-26825-1_48-1
  29. Iyanda, S. A., Ismail, O., Fabunmi, F. O., Adeogun, A. S., & Mohit, M. A. (2018). Evaluating neighborhoods livability in Nigeria: A structural equation modelling (SEM) approach. International Journal of Built Environment and Sustainability, 5(1). https://doi.org/10.11113/ijbes.v5.n1.245
  30. Kashef, M. (2016). Urban livability across disciplinary and professional boundaries. Frontiers of Architectural Research, 5(2), 239-253. https://doi.org/10.1016/j.foar.2016.03.003
  31. Khorrami, Z., Ye, T., Sadatmoosavi, A., Mirzaee, M., Fadakar Davarani, M. M., & Khanjani, N. (2020). The indicators and methods used for measuring urban liveability: A scoping review. Reviews on Environmental Health, 36(3), 397-441. https://doi.org/10.1515/reveh-2020-0097
  32. Kiasi, S., & Karimi Azari, A. (2021). Investigating the role of physical components of walkability and social sustainability in urban spaces (Case study: Municipality Square of Rasht). Haft Hesar Environmental Studies, 9(36), 135-146. [in Persian]
  33. Larice, M. (2005). Great neighborhoods: The livability and morphology of high density neighborhoods in urban North America. ProQuest Information and Learning Company.
  34. Lau Leby, J., & Hariza Hashim, A. (2010). Liveability dimensions and attributes: Their relative importance in the eyes of neighbourhood residents. Journal of Construction in Developing Countries, 15(1), 67-91.
  35. Leach, J. M., Lee, S. E., Hunt, D. V. L., & Rogers, C. D. F. (2017). Improving city-scale measures of livable sustainability: A study of urban measurement and assessment through application to the city of Birmingham, UK. Cities, 71, 80-87.
  36. Liu, Y. S. (2018). Introduction to land use and rural sustainability in China. Land Use Policy, 74, 1-4.
  37. Macke, J., Moschen, S. D. A., & Sarate, J. A. R. (2022). Livability dimensions and sense of community in a developing country. International Journal of Social Ecology and Sustainable Development, 13(1), 1-13.
  38. Mushtaha, E., Hamad, R., Alsyouf, I., Khatib, N., Al Labadi, L., & Al Mutawa, M. (2020). Application of AHP and a mathematical index to estimate livability in tourist districts: The case of Al Qasba in Sharjah. Frontiers of Architectural Research, 9, 872-889.
  39. Myers, D. (1988). Building knowledge about quality of life for urban planning. Journal of the American Planning Association, 54(3), 347-358. https://doi.org/10.1080/01944368808976495
  40. Pacione, M. (2003). Urban environmental quality and human wellbeing: A social geographical perspective. Landscape and Urban Planning, 65(1-2), 19-30.
  41. Pakzad, J. (2007). Design guide for urban spaces in Iran. Armanshahr. [in Persian]
  42. Paul, A., & Sen, J. (2018). Livability assessment within a metropolis based on the impact of integrated urban geographic factors (IUGFs) on clustering urban centers of Kolkata. Cities, 74, 142-150.
  43. Pourmokhtar, A. (2013). Investigating the level of walkability in Chaharbagh Street of Isfahan and its impact on citizens' social interaction. Studies of the Iranian Islamic City, 11, 91-100. [in Persian]
  44. Rasouli, S., & Rahimdokht Khorram, S. (2009). Pedestrian way as a desirable urban space (Case study: Imam Bazaar of Ahvaz). International Monthly of Road and Building, 63, 69-75. [in Persian]
  45. Ruth, M., & Franklin, R. S. (2014). Livability for all? Conceptual limits and practical implications. Applied Geography, 49, 18-23.
  46. Sasanpour, F., Tavallaei, S., & Jafari Asadabadi, H. (2014). Livability capability of cities toward sustainable urban development (Case study: Tehran metropolis). Geography, 12(42), 129-157. [in Persian]
  47. Shamaei, A., & Yousefi, S. (2017). Evaluating urban development plans from the perspective of citizens; Case study: Pedestrianization of Salman Farsi Street, Ahvaz. Geography, 15(53), 113-132. [in Persian]
  48. Singh, R. (2016). Factors affecting walkability of neighborhoods. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 216, 643-654. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.12.048
  49. Soleimani Mehrenjani, M., Tavallaei, S., Rafieian, M., Zanganeh, A., & Khazaeinejad, F. (2016). Urban livability: Concept, principles, dimensions, and indicators. Urban Planning Geography Research, 4(1), 27-50. [in Persian]
  50. Southworth, M. (2005). Designing the walkable city. Journal of Urban Planning and Development, 131(4), 246-257.
  51. van Kamp, I., Leidelmeijer, K., Marsman, G., & de Hollander, A. (2003). Urban environmental quality and human well-being: Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study. Landscape and Urban Planning, 65, 7-20.
  52. Wang, X., Shi, R., & Wang, T. (2021). Research on the fuzzy evaluation of the livability of old urban communities using an analytic hierarchy process: A case study of Nanjing city in China. Open House International, 46(2), 213-229. https://doi.org/10.1108/OHI-02-2021-0040
  53. Yangul. (2015). The human city (A. Ghaffari & L. Ghaffari, Trans.). Ilm-e Memar Institute Publications. [in Persian]
  54. Yassin, H. H. (2019). Livable city: An approach to pedestrianization through tactical urbanism. Alexandria Engineering Journal, 58, 251-259.
  55. Zhaochen, L. (2009). Evaluation of livability of cities. Northwest Normal University.